MAXAA SOOMAALIDA LOOGA WAAYEY SIYAASI HAWLGABAY (RETIRED).

Weli ma maqasheen nin hoggaamiye ka  noqday dhulkeenna hadday tahay Suldaan qolo hoggaansha, Boqor ku sheeg, Madaxweyne, wasiir amma oday talada la weydiiyo oo HAWLGABAY (Retired). Waxa jirta in dadku markay gaadhaan da’ weyn uu dareenka jidhka, fikirka maskaxda iyo maanka, awoodda muruqyada , maqalka iyo dhaayuhuba shaqadooda gabaan  qofkuna tamar beelo da’da awgeed oo aanay si wada jir ah u shaqayn xubnaha jidhku. Halkaas marka la gaadho, waxa dhacda in qofku hawsha uu hayey ka fadhiisto kuna wareejo mid ka yar oo ka firfircoon maskax caafiid qabtaana ku jirto isla markaa la socda wakhtiga la joogo, asna waxa uu ku caawiyaa wixii uu waayo aragnimo noloshu soo bartay si ay shaqadu ugu fududaato. hawlgab waa laga waayey Soomaalida illaa wedku ugu yimaaddo amma khasab lagaga qaado hawsha bulshada waxaanay la god galaan aqoontii ay soo heleen intay noolaayeen ayaga oo aan cid wax ka barin amma way la asaasaqaan ayga oon laga baran. waxaad arkaysaa odayaal xiskoodu gaboobay xanuunno u dheer yahiin isla markaana talo iyo arrin la weydiiyo ayaga oo habeen iyo maalin mid ay joogaan kala aqoon. Qaar ayey da’doodu ka weyn tahay 80 sano iyo wax ka sarreeya.

REER WALIBA ISAGA OO REERKA KALE KU DAYANAYA AYAA MAANTA LA CALEEMO SAARAA SULDAAN AMMA BOQOR HABEENKOODI ADDUUNKA KALE KA DUMAY.
" QUSHI HAYLA YAABTEE WAXA JIRA WAANAN QARINAYNIN"

Beryahan waxa soo baxay in hor u mar la mooday in suldaanno cusub la caleemo saaro oo lagu noqdo casrigii jaahiliga ee la soo dhaafay. Reer waliba ma soo saaray suldaan iyaga oo aan isweydeen adduunku halkuu marayaa. 

Suldaan, Boqor, Caaqil, Ugaas ama Malaaq kuma laha meel adduunka aan ku noolahay waxa weli aamminsan dib u socod iyo umadaha aan weli baran sida laysu hoggaamiyo.

Nimankaas aan kor ku sheegay waxay talada hayeen amma dadka hoggamin jireen intii aan aadamigu gaadhin habka dawladeed, markii la aasaasay waxa dawlad la yidhaa oo baarlimaan iyo madaxweyne talada qabto waa laga maarmay raggaas. Kuwaas oo ahaa ayagu maxkamadda,askariga,wasiirka amma taliyaha la daba socdo berigii hore.Sidee ummadi isu xukumi kartaa marka suldaankii ninka baarlimaanka ku jira amma madaxweynaha garab cararo, yaa amarka laga qaataa ma suldaanka mise dawladda.Waxa u daran oo aad arkaysaa beelaha oo maanta caleemo saarkii odayaasha wada oo raadkoodii dib u guraaya halkii ay qabiil ka fogaan lahaayeen oo adduunka raaci lahaayeen. Waxa ah mid lagu qoslo markaad aragto warqad furan oo ay soo saareen beesha reer hebel amma suldaankii oo ummaddiisa la shiraya asaga oo aan danta guud wadin ee mid qoys ka hadlaya. waa ayaan darro.

Bal ila eega gabaygan:

DADKII LOOGU TALA GALAY IN AY HEESAHA DHEGEYSTAAN AYAA HEESAAYA AYAGU.

Soomaalidu markay wax kasta kala boobtay ayey gaadhay in heesahii iyo codkii lagu yaqaanay heesaaga qaarkood intoo la canjilay ayaa ereyadii, codkii, luuqdii iyo muusigba lagu joogjoogsaday cajalada laysku sawirayna dadka la dhex keenay.  Markii kuwaa heesaaga  isbiday ay ka dhegeysteen dadka qaar bir qalax kasta dhegeystaa kuna doodaan in muusig casri ah lagu tumay ayaa murinkeedi weli taagan yahay. Waxaa jira abbwaanno badan oo heeso cusub haya amma samayn kara laakiin waxaad moodda fannaaniinta yar yar ee hadda soo kacaysa qaarkood in aanay naftooda ku kalsoonayn illaa ay canjilaan kuwii hore waana ayaan darro haysata maanta fanka Soomaalida

 ABTIRSIIMADU WAA LAF DHABARTA QABYAALADDA.

Abtirsiimadu waa aabbaha qabyaaladda loomana baahna.Dhallinta da'da yar ee qurbaha iyo dalkaba joogta waxaan gaadhsiinayaa in aanay ku dhaqmin qolo qolo, qabyaalad, iyo hayb sooc taas oo ah waxyaalaha ay ka barteen dadka ka waaweyn ee nolosha ku soo ababiyey.Intii qurbe joogtaa way aragtay dad kala diinta ah, kala midabka ah, kala afka ah oo sharciga ay samaysteen ku wada dhaqma ayaga oo aan iskala saarin inkasta oo waddamada qaarkood midab kala sooc qarsoon oo aan sharciga waddanku waafaqsanayn laga dhaqmo taas oo qarsoodi laysu riixo.Qabiilku dadka Soomaalida sheegta inta uu taray iyo inta uu yeelay waxaa badan inta uu yeelay marka laysku qabsado qudh iyo qoon,dhiig iyo dhaqan haddii ay tahay qof aan wax galabsan oo la dilo, hanti layska dhaco,dhul boob oo ah daaq iyo beero,siyaasad iyo madaxnimo lagu hirdamo taas oo keentay in maanta adduunku faraha ka taagey faraca Soomaaliyeed. Qof aan Soomaali ahayni marka uu doono in uu ogaado dhibaatada ummadda Soomaliyeed haysata ee aad u sheegto in ay tahay dhibaatada u weyni qabyaalad madaxa ayaa ku daala. Soomaalida mooyaane maan arag qof inta uu abtirsado sheegaaya afartan (40) qof iyo in ka badan oo ah awowyaashii, Carabta oo dhaqan innoogu dhaw ayaa saddex (3) oo ah magaca qofka, aabbaha iyo awowga ku joogta, waxaanad ogaataa marka la abtirsado ee aad awowyaashaa dib u raacdo mid waliba waxa uu noqonayaa reer amma qabiil taas oo ah in aad kolba reer tahay. Haddii aad abtirsiinta sii waddo Soomaalida intooda badani waxay galaan Carabta (waa laysku hayaa ma Carab baynnu ka nimi mise dad Afrikaan ah ayeynnu nahay) magaca u dambeeya markay joogaanna waxay yidhaahaan awowgaasi "waxa uu ka yimi laba dhaqax dhexdood". Dadka adduunka kor kiisa jooga Aadan iyo Xaawa ayaa dhalay abtirsiintii illaa ayaga gaadhaysa ma haynno, markaas su'aashu waxa weeye , kol haddii aan lahayn illaa Aadan iyo Xaawa abtirsiintii ka dambeysey oo dhan intan la ogyahana tahay inta dhibaatada innoogu wacan, maxaa looga baahan yahay? maahmaah ayaa tidhaa "Nin dhintay kabahiisa ayaa dhaama" . Hadal iyo dhammaan, dhallinyaradu ha ka fogaato waxa dalkeennii dad, daaq, xayawaan iyo xoolaba tirtiray taas oo ay door ka cayaartay qabyaaladda ay wadaan odayaasha iyo inta ku adeegata ee si ay madax u noqdaan, qabiilkooda, cawaawe shisheeye amma diinta ku soo dhuumanaya si ay ummadda u xukumaan isla markaana ubadkoodii dagaalka geliyey halkii ay wax ka baran lahaayeen asaaggooda adduunka kale ku noolla la tartami lahaayeen. 

MA NEBI AADAN (C.S) BAA MIDGAAN AHAA MISE XAAWA?

Sida la wada socotaan waxa jirta in la qabo in dadku ka yimaaddeen Aadan (C.S) iyo Xaawa oo ay yahiin kuwii inna dhalay oo dadka adduunka soo maray amma ku nooli dhamaan ku arooraan ayaga meella ayey ka wada dhasheen, hadaba waxa lays weydiiyey dadka loo yaqaan MIDGAHA amma GABOOYAHA mar haddii ay dadka adduunka ku nool meel kala yimaaddeen haddii aabbo inna wada dhalay maxaa loo takooray. Sheekada gaaban ee ah bakhti ayey cuneen ma beddeli kartaa aabbaha iyo hooyada, maxaa se loo yidhaa ASALKOODA AYAA XUN.  Hore ayaa loo yidhi "RIYAHA OO QAAWAN BAA IDAA KU QOSLA" , su'aasha oo ah qof aanad waxba dhaamin hooyo iyo aabana idin wada dhaleen waxii loo dhaliilaa waa wax kama jiraan. Dhegeyso gabaygan.